Ναός Αγίων Θεοδώρου και Μαρίνας Κορμακίτη
Δρ Χριστόδουλος Χατζηχριστοδούλου
Βυζαντινολόγος
Στην πλαγιά χαμηλού λόφου εντός του χωριού και νότια του ναού του Αγίου Γεωργίου βρίσκονται τα ερείπια του ναού των Αγίων Θεοδώρου και Μαρίνας.
Σύμφωνα με αναφορά του χωρεπισκόπου Ιωάννη Φοραδάρη, το παρεκκλήσι ήταν αφιερωμένο στον άγιο Θεόδωρο (Μαρ Τάδρο) και το 1960 σωζόταν τμήμα της ημικυκλικής αψίδας του ιερού βήματος και οι πέτρινοι τοίχοι του.
Γύρω από τον ναό υπήρχε κοιμητήριο, τουλάχιστον από τα μεσαιωνικά χρόνια, όπως μαρτυρούν τα ανευρεθέντα ανθρώπινα οστά και η εφυαλωμένη κεραμική.
Ο ναός είχε καταπέσει σε άγνωστο χρόνο και η λιθοδομή παρέμεινε στον χώρο.
Οι κάτοικοι είχαν τοποθετήσει επάνω στα ερείπια προσκυνητάρι, όπου άναβαν κεριά όταν αρρωστούσαν τα παιδιά τους για να θεραπευτούν.
Το φθινόπωρο 2021 διενεργήθηκε ανασκαφή στον χώρο του ναού που αποκάλυψε μονόχωρο ναό, ίσως καμαροσκέπαστο, με ημικυκλική εσωτερικά και εξωτερικά αψίδα στα ανατολικά.
Το ύψος των σωζόμενων τοίχων κυμαίνεται από 1,00 έως και 1,50 μ.
Ο ναός είναι κτισμένος από λάσπη και αργολιθοδομή. Οι λίθοι κτίζονται σε οριζόντια σειρά και τα κενά που δημιουργούνται στο ενδιάμεσο συμπληρώνονται με μικρότερες πέτρες.
Στη δυτική πλευρά εντοπίστηκε η μοναδική είσοδος και στο άνοιγμά της στο δάπεδο βρέθηκε ξύλινη δοκός από το υπέρθυρό της με κάψιμο από φωτιά.
Οι ανατολικοί τοίχοι της αψίδας δεν επιτρέπουν την κατασκευή οποιασδήποτε κόγχης και αυτό έχει πιθανώς να κάνει με τα λειτουργικά δρώμενα, ενώ είναι άγνωστο αν υπήρχε κόγχη στον βόρειο ή στον νότιο τοίχο.
Εξωτερικά στην Βορειοδυτική γωνία του ναού η τοιχοδομία διασώζει στρώμα σοβά, στοιχείο που ενισχύει την άποψη ότι ο ναός ήταν σοβατισμένος εξωτερικά ώστε να προστατεύεται και από τις βροχές.
Το δάπεδο του ναού είναι στρωμένο από ακανόνιστου σχήματος λίθινες πλάκες.
Μπροστά από την αψίδα σώθηκε στη θέση του μονόλιθος της αλταρίου.
Το ιερό βήμα ξεχωρίζει από τον κυρίως ναό με την τοποθέτηση δύο πέτρινων κιόνων που εφάπτονται στον βόρειο και στον νότιο τοίχο.
Οι κίονες φαίνεται ότι τοποθετήθηκαν σε κάποιο μεταγενέστερο στάδιο αφού στον βόρειο τοίχο κάλυψαν τον τοιχογραφικό διάκοσμο.
Στον κυρίως ναό οι επιφάνειες των τοίχων ήταν σοβατισμένες και, όπως φαίνεται από τα υπολείμματα και τα σπαράγματα τοιχογραφιών, ο ναός θα ήταν διακοσμημένος με τοιχογραφίες.
Στη δυτική πλευρά ο λοφίσκος δέχτηκε επεμβάσεις για την κατασκευή δρόμου, ενώ κατασκευάστηκε ξερολιθιά για τη συγκράτηση του χώματος.
Συγκεκριμένα στον βόρειο τοίχο του κυρίως ναού διατηρούνται υπολείμματα τοιχογραφιών σε δύο σημεία, από τα οποία το προς ανατολάς είναι ευδιάκριτο και απεικονίζει τμήμα μεγάλου φιδιού (δράκοντα) και την οπλή κόκκινου αλόγου. Με βάση τα στοιχεία αυτά εικάζουμε ότι απεικονιζόταν σκηνή δρακοντοκτονίας.
Το κόκκινο άλογο είναι σύνηθες στην εικονογραφία του αγίου Θεοδώρου, στον οποίο άλλωστε είναι αφιερωμένος ο ναός.
Σε σπάραγμα τοιχογραφίας που βρέθηκε κατά τη διάρκεια των εργασιών συντήρησης του μνημείου απεικονίζεται κεφαλή χωρίς φωτοστέφανο, προφανούς κάποιου λαϊκού, ίσως δωρητή ή κάποιας άλλης σύνθεσης.
Οι τοιχογραφίες θα μπορούσαν να χρονολογηθούν στον 13ο/14ο αιώνα.
Εντοπίστηκε ακόμη μεταλλική λαβίδα θυμιάματος.
Tα ευρήματα αυτά μαρτυρούν την μακραίωνη διαχρονική παρουσία των Χριστιανών Μαρωνιτών στην Κύπρο
